Kỹ Năng cho tương lai/Tin tức AI cập nhật/Chính sách & rủi ro

Bill Gates cảnh báo AI có thể gây thảm họa nếu quản trị không theo kịp công nghệ

AI đang tiến nhanh hơn tốc độ chuẩn bị của nhiều chính phủ. Bill Gates cho rằng đây không còn là câu chuyện của riêng ngành công nghệ, mà đã trở thành vấn đề về việc làm, an ninh, thể chế và trật tự xã hội.

Chu Hồng Hạnh7/10/20263 phút đọc
Bill Gates cảnh báo AI có thể gây thảm họa nếu quản trị không theo kịp công nghệ
Ảnh: European Parliament · CC BY 4.0 (cắt cúp từ ảnh gốc)
Nội dung bài viết · Xem mục lục

Bill Gates đang chuyển sang một giọng điệu thận trọng hơn đáng kể khi nói về trí tuệ nhân tạo. Trong các bài viết và cuộc phỏng vấn gần đây, nhà đồng sáng lập Microsoft cho rằng AI có thể tạo ra những rủi ro nghiêm trọng mà các chính phủ và xã hội hiện chưa chuẩn bị đủ để ứng phó.

Đáng chú ý nhất là trong cuộc phỏng vấn với NBC Meet the Press ngày 27/9, Gates nói AI đã đủ mạnh để có thể góp phần tạo ra những sự kiện khiến một tỷ người thiệt mạng. Đây là cách ông mô tả quy mô của một kịch bản thảm họa nếu công nghệ bị sử dụng sai mục đích, chứ không phải một dự báo rằng một tỷ người chắc chắn sẽ chết vì AI.

Rủi ro không chỉ nằm ở AI “mất kiểm soát”

Trong bài viết công bố ngày 26/8 trên Gates Notes, Gates phân chia những rủi ro lớn của AI thành nhiều nhóm, trong đó nổi bật là việc công nghệ có thể khuếch đại năng lực gây hại của con người.

Theo ông, AI có thể giúp những đối tượng có năng lực kỹ thuật hạn chế thực hiện các cuộc tấn công mạng tinh vi hơn, tạo ra gian lận và thông tin giả ở quy mô lớn, đồng thời làm giảm đáng kể nguồn lực cần thiết để tiến hành các cuộc tấn công vào những hệ thống quan trọng như bệnh viện, tổ chức tài chính, mạng lưới điện hay hạ tầng nước. Gates cũng cảnh báo về nguy cơ AI hỗ trợ thiết kế các tác nhân sinh học nguy hiểm.

Một lớp rủi ro khác là khả năng con người dần mất kiểm soát đối với những hệ thống ngày càng có năng lực cao. Tuy nhiên, trong lập luận của Gates, đây là vấn đề dài hạn hơn. Điều khiến ông lo ngại trước mắt là AI đang nhanh chóng làm cho các công cụ gây hại trở nên dễ tiếp cận hơn.

Thị trường lao động sẽ chịu cú sốc lớn

Việc làm là vấn đề Gates dành nhiều sự quan tâm. Ông cho rằng AI sẽ không chỉ thay thế một số công việc lặp lại mà còn tác động tới những nghề nghiệp vốn phụ thuộc nhiều vào năng lực nhận thức của con người.

Trong bài viết tháng 8, Gates dự báo tác động có thể lan sang bán hàng, chăm sóc khách hàng, phần mềm, pháp lý, y tế và nhiều lĩnh vực khác trong khoảng một thập niên, nhanh hơn đáng kể so với nhiều cuộc chuyển đổi công nghệ trước đây. Ông đặc biệt lo ngại nhóm lao động mới bước vào thị trường việc làm khi các vị trí cấp thấp và trung gian có thể bị thu hẹp.

Điểm đáng chú ý trong quan điểm của Gates là ông không cho rằng bài toán chỉ có thể giải quyết bằng đào tạo lại người lao động. Ông đề xuất xem xét một số công việc nên được duy trì cho con người, đồng thời điều chỉnh chính sách thuế để giảm động lực thay thế lao động quá nhanh bằng AI và robot.

“Chính phủ đang tụt hậu rất xa”

Trong một cuộc phỏng vấn với Reuters được công bố ngày 15/9, Gates cho rằng các chính phủ đang tụt hậu đáng kể so với tốc độ phát triển của AI và chưa có quốc gia nào chuẩn bị ở mức cần thiết cho những thay đổi mà công nghệ này có thể tạo ra.

Đây không chỉ là vấn đề ban hành thêm một vài quy định. Trong bài viết của mình, Gates lập luận rằng AI tác động đồng thời đến an ninh quốc gia, việc làm, giáo dục, thuế, y tế, tài chính, giao thông và nhiều lĩnh vực khác, trong khi cơ cấu quản lý hiện nay thường bị chia cắt theo từng cơ quan. Vì vậy, một trong những đề xuất trọng tâm của ông là xây dựng một khung quản trị AI ở cấp quốc gia và quốc tế, thay vì để từng cơ quan tự xử lý một phần rủi ro.

Gates cũng cho rằng không thể chỉ dựa vào cơ chế tự quản của các công ty công nghệ. Trong cuộc phỏng vấn với NBC, ông kêu gọi cơ quan thực thi pháp luật và các nhà lập pháp tham gia sâu hơn vào việc đặt ra yêu cầu về giám sát và biện pháp bảo vệ.

Bài toán của doanh nghiệp cũng đang thay đổi

Điều đáng suy nghĩ nhất từ các cảnh báo của Gates không nằm ở những kịch bản cực đoan, mà ở khoảng cách ngày càng lớn giữa tốc độ triển khai AI và năng lực quản trị rủi ro.

Ngày càng nhiều doanh nghiệp có thể đưa AI vào bán hàng, chăm sóc khách hàng, phân tích dữ liệu, lập trình hay vận hành chỉ trong vài tháng. Nhưng quy trình đánh giá rủi ro, phân quyền trách nhiệm, kiểm soát dữ liệu, giám sát đầu ra và xử lý sự cố thường không phát triển với tốc độ tương ứng.

Với Gates, giải pháp không phải là dừng AI. Ông cho rằng cần xây dựng các thể chế, quy tắc và cơ chế giám sát ngay trong quá trình công nghệ được phát triển và triển khai, thay vì chờ đến khi sự cố xảy ra mới can thiệp.

Điều này đặt ra một câu hỏi rất thực tế cho doanh nghiệp: khi một hệ thống AI được đưa vào vận hành, ai là người chịu trách nhiệm nếu hệ thống đưa ra quyết định sai, gây thiệt hại hoặc bị lạm dụng?

Câu hỏi đó có lẽ quan trọng không kém việc doanh nghiệp đang dùng mô hình AI nào.

Nguồn

Theo bộ bài phân tích "Làn sóng AI và bước nhảy của hạ tầng công nghệ" (VietnamFinance).

Bài liên quan

Xem các bài viết khác